Verboden bij scrabble

door Henk Jongsma, hoofdauteur Nieuw Topniveau

Diedrik van der Wal is een verzamelaar van bijzondere dingen. Zijn verzameling is nu in een boekje uitgestald: Achter de letter. Daarin staat een verzameling woorden die je bij Scrabble niet mag neerleggen: eenletterwoorden. En daar zijn er heel veel van. Meer dan u (dat is er één!) zou denken.

In dit boek staan er ruim 300! En dan is de verzameling niet eens compleet. Maar wat hij wel heeft opgenomen, is leuk en erg de moeite waard.

Een voorbeeld: langs kanalen en vaarten staat op sommige plaatsen een groot geel bord met een K. Maar soms staat er geen K, maar een Z op dat bord. Weet u waarom? Ik wel, nu ik dit boek heb gelezen.

Nog een voorbeeld: De schrijver Willem Elsschot maakte verschil tussen het en 't. Voor hem was er betekenisverschil. Diedrik van der Wal legt in het lemma 't uit, hoe dat zit.
Een man heeft dat namelijk een keer aan Elsschot gevraagd. En Elsschot heeft toen in een brief uitgebreid uitgelegd wanneer hij 't en het gebruikt. Van der Wal heeft zelfs bij de dochter van de vragensteller nagevraagd waarom haar vader die vraag aan Elsschot gesteld had.
Het boek bevat daardoor heel persoonlijke tintjes.

Nog een voorbeeld van zo'n persoonlijk tintje: na een verhandeling over de waternaam A (of Aa) in Nederland, neemt van der Wal ons bijvoorbeeld mee op een reis door de Scandinavische landen waar de plaatsnaam A veel voorkomt. Compleet met reisadviezen! En hij somt dan ook meteen de naamvarianten in andere talen op.

De verzameling mag dan niet compleet zijn, hij is wel heel veelzijdig. Zelfs wasvoorschriften zijn opgenomen. En ik was verbaasd over het aantal tijdschriften dat een eenletterwoord als titel heeft of had. O was bijvoorbeeld een tijdschrift voor architectuur, F een tijdschrift voor fotografie, A een literair tijdschrift waarvan maar één nummer is teruggevonden …

Ook spreekwoorden en uitdrukkingen zijn opgenomen. Leuk zijn dan de combinaties van eenletterwoorden met een telwoord, bijvoorbeeld:

• iemand de drie H’s meegeven
• een degelijke huisvrouw moet zorgen voor vijf K’s
• preken moeten drie K’s hebben
• maar in de politiek wordt weer van vijf K’s gesproken
• je hebt de vier P’s, maar ook de drie P’s en de zeven P’s
• de drie B’s die aan de man moeten worden gelaten
• de vijf B’s waar de man voor moet zorgen
• en natuurlijk zijn er de drie R-en

Prachtig boek van 26 pagina's dus. Met een register, een indrukwekkende literatuurlijst, veel literatuurverwijzingen in de lemma’s. En met ook nog een verhandeling over het begrip eenletterwoord en een overzicht van de frequentie: welke letters worden het meest als eenletterwoord gebruikt?

Leuk, zulke verzamelaars die hun verzameling zo uitgebreid en met zoveel toelichtingen enthousiast tentoonstellen. Wie volgt?