Bekende citaten

door Henk Jongsma, hoofdauteur Nieuw Topniveau

Je kent ze wel, die gevleugelde woorden, je gebruikt ze, meestal zonder erbij na te denken.
Voorbeelden?
-          Mijn liefje, wat wil je nog meer?
-          In het licht van de eeuwigheid ….
-          Twee zielen, één gedachte
-          Enzovoort.

Ooit zijn ze bedacht, dit soort uitspraken. Eigenlijk zijn het dus citaten: als je zo’n uitspraak gebruikt, gebruik je eigenlijk de woorden van een ander. Maar wie heeft ze bedacht, en wanneer?

Soms weten we dat nog, of denken we dat te weten. Even Apeldoorn bellen – ja, die kennen we nog wel, van de reclame. Maar wie heeft die uitdrukking bedacht? The right man on the right place – inderdaad, maar ooit moet ook die uitdrukking zijn bedacht. Wanneer? Nog eentje: Make love, not war – ook ooit bedacht, maar door wie? En hoe oud is die uitspraak waar nog veel te weinig naar wordt geluisterd ondertussen?

Op al deze, en nog veel meer vragen, kun je sinds kort het antwoord vinden in een prachtig boek van Jaap Engelsman: Bekende citaten uit het dagelijks gebruik.

Van ruim 250 uitdrukkingen, waarvan hierboven een aantal voorbeelden is gebruikt, is Jaap Engelsman de oorsprong gaan zoeken. En daarbij deed hij soms verrassende ontdekkingen. Bijvoorbeeld: Heine heeft gezegd: als de wereld vergaat, ga ik naar Nederland, want daar gebeurt alles vijftig jaar later. Je hebt die uitspraak vast en zeker wel eens gehoord. Maar wat blijkt nu? De Duitse dichter en schrijver Heinrich Heine heeft die uitspraak helemaal nooit gedaan! Bovendien blijken er in verschillende delen van de wereld soortgelijke uitspraken gedaan over andere landen of steden. Wat dan wel een citaat van Heine is? De eerste van hierboven: Mijn liefje, wat wil je nog meer. Hoewel, dat is ook niet helemaal waar. Heine dichtte: Mein Liebchen, was willst du mehr? Dat nog is er dus later ingeslopen, ook in het Duits trouwens …

Een prachtig boek, niet om van A tot Z te lezen, maar om in te bladeren. En als je dan eenmaal begonnen bent … Inderdaad, bijna verslavend. Vaak is het een Feest der herkenning. Inderdaad, die staat er in, maar als je het lemma leest, zul je ontdekken dat de man die altijd zei dat hij die uitdrukking bedacht had, hem helemaal niet heeft bedacht!

Een geweldig boek, bijvoorbeeld voor de mediatheek, want het boek is niet goedkoop. Hé, die staat er niet in: Dat smaakt naar meer. Wie zou dat eigenlijk verzonnen hebben?

Jaap Engelsman: Bekende citaten uit het dagelijks taalgebruik.
SDU uitgevers, Den Haag 2004